Een spiritueel bewustzijn is niet gebonden aan of het alleenrecht van een religie of levensbeschouwing. Spirituele groei is het geboorterecht van elk individu, het is het proces van her-eniging van de mens met de Al-omvattende Scheppingskracht waaraan in de diverse culturen verschillende namen zijn gegeven. Het proces verheldert in ons een diep gevoeld besef van wederzijdse afhankelijkheid van mens en omgeving en de grote verantwoordelijkheid voor het welzijn en welbevinden van mens en planeet.

Dat wil zeggen: De essentie van de Leer is de essentie van dit bestaan, van de mystieke plaats en dit ogenblik waar we zijn. Dat kun je nog iets specifieker maken: het is de essentie die zich uitdrukt in ons, in alles en iedereen. De Engelse mystica Evelynn Underhill zei: Onder al ons denken en doen hangt het Scheppende Universele. We zijn een en in die eenheid is ieder uniek.

Groei van een spiritueel bewustzijn is niet gebonden aan of het alleenrecht van een religie of levensbeschouwing. Het zijn de levenservaringen, het verlangen deze te verkennen en verdieping te zoeken die bepalend zijn. We betreden daarmee tegelijkertijd een heel natuurlijk maar moeilijk te duiden en te beschrijven innerlijke dimensie.
Een thema in het leven is: De essentie van de Leer is de essentie van dit ogenblik. Dat kun je nog iets specifieker maken: het is de essentie die zich uitdrukt in mij, in alles en iedereen. De Engelse mystica Evelynn Underhill zei: Onder al ons denken en doen hangt het universum.
Religie en levensbeschouwingen kunnen op zichzelf enorme obstakels vormen naar spirituele groei als ze worden aangewend als heilige huisjes. Voor mij helpt het in de begeleiding om vooral te vertrouwen op het gegeven dat alles al aanwezig is en dat men innerlijk ‘weet’ heeft daarvan.
In de zentraditie is vanuit de overdracht vanuit Azie naar het westen in de 20e eeuw de leraar-leerling relatie meegekomen. Die kan tamelijk rigide zijn. Het kan anders. In de 4-5 retraites die ik in de Benedictijner abdij in Doetinchem jaarlijks mag begeleiden, zie ik al jaren cursisten die 2-3 keer per jaar naar een retraite komen. Ik heb ze in de afgelopen jaren zien openbloeien en bij sommigen is op zeker moment het kwartje gevallen. Met zo’n achttal cursisten die ik vanuit deze retraites ken, heb ik een leerling-leraar contact. Daarin zijn vooral vertrouwen en bevestiging belangrijk. Ik ga uit van het gegeven dat in alles wat we doen de essentie zich openbaart/uitdrukt, maar uiteindelijk is het van belang dit ook werkelijk te ervaren en te zien. Zo kunnen we van handelen in verdeeldheid proberen meer vanuit eenheid te handelen.
Ik hecht er aan om mensen te vertellen dat het in stilteretraites of de zenavonden niet gaat om zen of boeddhisme. Teveel nadruk daarop kan onnodig belemmeringen opwerpen. Het gaat er uiteindelijk om dat we vertrouwd raken met ons eigen bestaan, dat we de pure natuur van ons handelen, denken en voelen ervaren en dat we daarin de verbondenheid met wat en wie ons omgeeft (terug)vinden.

Onder al ons handelen en denken, ligt een alomvattende universele dimensie die in, door en met ons beweegt, vaak zonder dat we het beseffen. Ons lichaam, ons denken en al onze andere vermogens zijn er een functie van en vallen ermee samen. Die dimensie of oerkracht (ook wel het Onnoembare of Boeddhanatuur genoemd) vindt zijn expressie in alles en iedereen. Het is de werkelijke bron die alles creëert, alles in beweging zet en waaruit we kunnen putten, letterlijk. Het is vrij van eigenschappen, niet te vangen of te begrijpen, ongeboren, oneindig en het sluit niets uit.

In het spirituele proces ‘werken’ we ermee. Beter gezegd, het is dit Onnoembare dat ons aan zet tot bewegen en werken. We geven gehoor aan een innerlijk fluisteren. En het is paradoxaal: deze natuur die we belichamen is dezelfde natuur waarnaar we op zoek zijn. Daarom is het zo’n lastige en ongrijpbare zoektocht en oefenweg. Het is wat we ten diepste zijn.

Uiteindelijk telt enkel de praktijk van dit ogenblik, dat is de plek waar alles, de hele evolutie en schepping zich tentoonspreidt, in en door ons en in alle andere dingen. Daar gebeurt het, daar ontstaan verleden, heden en toekomst, daar manifesteert zich de onverbrekelijke eenheid in de tienduizend dharma’s waarin we ons niet zelden zo snel verliezen.